Leiderschap met een staartje: hoe mensen kunnen leren van het gedrag van dieren

Het gedrag van dieren kan een spiegel zijn voor de mens. Met die gedachte schreef Robert van Schie het boek Leiderschap met een staartje, dat hij op maandag 9 februari presenteerde bij Green Offices in Harderwijk.

Zo’n honderd genodigden hoorden in het volle Green Theater het bevlogen verhaal van Robert van Schie (51), die met energie, enthousiasme en humor vertelde over zijn ervaringen in dierentuinen en dolfinaria. Gastheer Sjors en oud-collega’s van het Dolfinarium spraken hun trots uit. Voor zijn signeersessie overhandigde de auteur de eerste exemplaren aan de eindredacteur, illustrator en voorlezers.

Als kind was Robert anders dan andere kinderen. Hij leerde niet van woorden uit boeken, maar van gedrag. De levenslessen van positieve gedragstraining voor mens en dier deed hij op als dierentrainer en later gedragstherapeut. Een periode van 32 jaar waarin hij veel meemaakte. Van Schie werkte onder meer in Dolfinarium Harderwijk, in dierentuinen en parken op Gran Canaria, in Frankrijk in Parijs, in Hong Kong, Florida, Alaska, Canada en in Zweden. Eerst veelal met zeezoogdieren en later ook met tijgers, leeuwen, olifanten en solitair levende ijsberen.

De dieren waren zijn beste leermeesters, omdat ze niet oordelen. ,,Ze lieten mij het effect zien van het gedrag dat je beloont of stimuleert. Het effect van negeren of afstraffen is heel anders. Dieren waren voor mij een spiegel en ik heb ook veel geleerd door naar mijzelf te kijken.”

Het proces begon met het schrijven van blogs. ,,Ik had zoveel materiaal, dat ik het wilde bundelen. Ik heb ze herschreven en zo ontstond mijn boek”, vertelt de auteur. In eerste instantie was dat als consultant bedoeld voor dierentrainers en -verzorgers, maar het thema bleek veel breder toepasbaar.

‘Iedereen is een leider’

Leiderschap met een staartje is een leerproces voor collega’s, ouders, leidinggevenden en dierverzorgers. Van Schie geeft hier lezingen en presentaties over. ,,In principe is iedereen een leider, of je ouder bent, voor de klas staat, of directeur van een bedrijf bent. Het is heel breed en toepasbaar op iedereen die bezig is met gedrag. Daarvoor geeft dit boek handvatten.”

Vertaalslag

Als gedragstherapeut en schrijver maakte Van Schie van dierentaal de vertaalslag naar de mens. ,,Vertrouwen moet je laten voelen door veiligheid. Communicatie is wat je uitstraalt. Motivatie ontstaat uit aandacht: een complimentje, beloning of bevestiging. Basisprincipes die gelden voor dieren én mensen. Zo ontstaat er ruimte voor groei.”

Spiegel

Communicatie is volgens Van Schie geen zender maar een afstemming. Minder zeggen, rustiger praten, beter kijken en voelen. Dat heeft hij van dieren geleerd. ,,Zij luisteren naar lichaamstaal en voelen feilloos aan hoe je je gedraagt en wat je uitstraalt. Zij herkennen de signalen van mentale spanning. Een kat komt op je schoot zitten of naar je toe als je je minder prettig voelt.”

Als leidinggevende, ouder of leraar is er altijd een wisselwerking met de ander. Je eigen gedrag is vaak een spiegel. ,,De signalen die de ander geeft, zeggen ook iets over jou. Jouw gedrag heeft invloed op de reactie van de ander en andersom. Als je minder goed in je vel zit, gedraagt een medewerker zich ook anders. Dat geldt ook voor je non-verbale communicatie. Als je daar bewust mee omgaat, krijg je meer respect terug.”

Vertrouwen

Een doel bereiken lukt bijna nooit in één keer, dat gebeurt in stapjes, weet Van Schie.

Bij dierentrainingen leerde hij om een vertrouwensband langzaam op te bouwen. De Steller Zeeleeuw is zijn favoriet, deze grootste zeeleeuwensoort (een mannetje kan tot 1.100 kilo zwaar wegen) ontmoette hij in de natuur tijdens het duiken en hij werkte er mee in dolfinaria. ,,Ik wilde een Steller zeeleeuw trainen om bloed te prikken, maar ik was veel te snel. Dan kan een dier schrikken of uit zijn vel springen. Door een onverwachte actie kun je het vertrouwen schaden. Dat geldt ook voor mensen. Intuïtie is ook vertrouwen. Olifanten voelen een aardbeving van kilometers afstand aankomen.”

Dierenwelzijn houdt hem nog steeds veel bezig. ,,Voor dieren geldt net als bij mensen: ze hebben een eigen persoonlijkheid. Een beloning moet daarbij passen. We moeten meer naar de behoefte van het individu kijken, dan naar een groep. Een groep krijgt vaak snel een stempel of oordeel. Daar moeten we van af, we mogen meer moeite doen om elkaar te begrijpen en elkaar te respecteren.”

Dieren hebben elkaar nodig om te overleven in het wild. Ook al zijn het rivalen, ze helpen elkaar wel. ,,Zij lossen problemen direct op en schuiven ze niet vooruit. Hun gedrag en non-verbale communicatie heeft invloed op de groep. Mensen hoeven niet meer te overleven, maar we kunnen wel leren van hoe dieren communiceren, samenwerken en zich aanpassen. Inzichten in diergedrag helpen ons beter begrijpen wat nodig is voor ontwikkeling, welzijn en effectieve samenwerking. Dit geldt voor een manager, ouder of medewerker om collega’s of kinderen te begrijpen.”

Inspireren

Het is altijd goed om eerst naar jezelf te kijken en niet meteen te oordelen, vindt Van Schie. ,,Tegenwoordig heeft iedereen zijn mening en veroordeelt. Mensen hebben zoveel gedachten en interpretaties. Ik probeer niet of bijna nooit te oordelen. Beter is het om te checken of het klopt wat je ervaart, want het hoeft niet de waarheid te zijn. De wereld verhardt en die ontwikkeling gaat de verkeerde kant uit, ook door social media. Ik wil mensen inspireren door mijn levenslessen en aanzetten tot nadenken.”

Leiderschap met een staartje kost € 23,95 en is te bestellen in elke boekwinkel. Meer informatie: www.robertvanschie.nl